1
Metselwerk
De stenen zelf. Kunnen doorslaan wanneer ze langdurig water opnemen.
Aansluiting
Schoorsteen onderhoud
De schoorsteen staat het hoogst, vangt de meeste wind en regen, en onderbreekt precies daar het dakvlak waar water het moeilijkst weg kan. Ontdek welke onderdelen aandacht vragen en waarom lekkage hier zo vaak begint.
Dakloket samenvatting
Vier onderdelen, één aansluiting
Schoorsteenonderhoud gaat over vier dingen: het metselwerk en voegwerk, de afdekplaat of kap bovenop, het loodwerk rondom, en de manier waarop dat lood aansluit op het dakvlak. Gaat één van die vier stuk, dan volgt vroeg of laat een lekkage — en die verschijnt binnen zelden recht onder de schoorsteen, maar een stuk verderop. Daarom is de schoorsteen het onderdeel waarbij een verkeerde diagnose het vaakst voorkomt.
Uitleg
Wat valt er onder het onderhoud van een schoorsteen?
Alles wat de schoorsteen waterdicht, stabiel en veilig houdt — van de kap tot de aansluiting op het dakvlak.
Een schoorsteen is een gemetselde constructie die boven het dakvlak uitsteekt en dus van alle kanten weer te verduren krijgt. Regen slaat er tegenaan, wind belast hem zijdelings, en in de winter vriest opgenomen vocht uit in het metselwerk. Tegelijk moet precies op die plek het dakvlak worden onderbroken en weer waterdicht worden gemaakt.
Onderhoud richt zich daarom niet op één ding, maar op de combinatie: metsel- en voegwerk, de afdekking bovenop, het loodwerk en de dakaansluiting. Bij een schoorsteen die nog in gebruik is, komt daar het kanaal zelf bij — dat is het werk van een schoorsteenveger, niet van een dakdekker.
Vegen en onderhouden zijn twee vakken
Een schoorsteenveger reinigt het rookkanaal en beoordeelt de trek en de veiligheid van het gebruik. Een dakdekker beoordeelt de buitenkant: metselwerk, kap, lood en dakaansluiting. Beide zijn nodig bij een schoorsteen in gebruik, en ze vervangen elkaar niet.
Onderdelen
Waaruit bestaat een schoorsteen?
Zes onderdelen bepalen samen of de schoorsteen droog en stabiel blijft.
2
Voegwerk
De meest kwetsbare laag. Uitgesleten voegen laten water het metselwerk in.
3
Afdekplaat of kap
Houdt regen uit het kanaal en de bovenkant van het metselwerk.
4
Loodwerk
Loketten in het metselwerk en de slab over de dakpannen.
5
Dakaansluiting
De overgang naar het dakvlak, met loodslab en aansluitende pannen.
6
Rookkanaal
Alleen relevant bij gebruik. Zie schoorsteen lekkage bij vocht in het kanaal.
Herkennen
Hoe herken je gebreken?
Veel signalen zijn vanaf de grond met een verrekijker al goed te zien.
✓
Uitgesleten voegenOpen of verpulverde voegen tussen de stenen.
✓
Scheve standDe schoorsteen helt of het metselwerk vertoont scheuren.
✓
Losse of ontbrekende kapDe afdekplaat zit los, scheef of is er niet meer.
✓
Gescheurd loodScheuren, golving of losgekomen randen in het lood.
✓
Witte uitslagZoutuitslag op het metselwerk wijst op doorslaand vocht.
✓
Vochtplek op zolderVerkleuring rond de schoorsteendoorvoer.
Oorzaken
Waarom geven schoorstenen zo vaak problemen?
Door hun positie krijgen ze meer te verduren dan welk ander dakonderdeel ook.
Volledig blootgesteld
Van vier zijden regen en wind, zonder beschutting van het dakvlak.
Vorstwerking
Opgenomen vocht dat bevriest, drukt voegwerk en stenen uit elkaar.
Ontbrekende afdekking
Zonder kap loopt regen rechtstreeks het metselwerk en kanaal in.
Falend loodwerk
Te lange, doorlopende loodstukken scheuren bij de knik.
Achterstallig voegwerk
Water loopt via de open voeg achter het lood langs naar binnen.
Ophoping achter de schoorsteen
Blad en mos aan de bovenzijde houden water tegen het dakvlak vast.
Een vochtplek verschijnt zelden recht onder de schoorsteen
Water dat bij de schoorsteen binnenkomt, loopt over de folie of langs een spant verder het dak in en komt meters verderop naar buiten. Wordt daar naar de oorzaak gezocht, dan blijft het echte lek onaangeroerd. Laat bij vocht op zolder daarom altijd de schoorsteenaansluiting meebeoordelen.
Werkwijze
Hoe wordt een schoorsteen gecontroleerd?
Van boven naar beneden, en altijd inclusief de binnenzijde op zolder.
1
Kap en afdekking
Zit de afdekplaat vast, is hij compleet en voert hij water goed af?
2
Metsel- en voegwerk
Alle vier zijden worden beoordeeld op uitsleet, scheuren en doorslag.
3
Loketten in de voeg
Er wordt gecontroleerd of het lood nog goed in de uitgehakte voeg zit.
4
Loodslab op het dakvlak
Scheuren, golving en de overlap met de pannen worden nagelopen.
5
Dakvlak eromheen
Aansluitende pannen, bladophoping en waterafvoer achter de schoorsteen.
6
Binnenzijde op zolder
Vochtsporen rond de doorvoer en op het omliggende dakbeschot.
Cyclus
Welke werkzaamheden en hoe vaak?
Niet alles hoeft even vaak. Deze indeling houdt de kosten voorspelbaar.
| Werkzaamheid | Frequentie | Door wie |
|---|---|---|
| Visuele controle van buitenaf | 1× per jaar | Zelf, met verrekijker |
| Volledige controle op het dak | 1× per 2 jaar | Dakdekker, bij de dakinspectie |
| Rookkanaal vegen | 1× per jaar bij gebruik | Schoorsteenveger |
| Voegwerk plaatselijk herstellen | Bij constatering | Dakdekker of voeger |
| Loodwerk vervangen | 1× per 25 tot 50 jaar | Dakdekker |
| Volledig opnieuw opmetselen | Bij scheefstand of doorslag | Dakdekker of metselaar |
Laat werkzaamheden zoveel mogelijk samenvallen. De steiger of hoogwerker is vaak duurder dan het werk zelf.
Type en materiaal
Wat verschilt er per schoorsteentype?
Bouwjaar en constructie bepalen waar de zwakke plek zit.
| Type | Zwakke punt | Aandachtspunt |
|---|---|---|
| Gemetseld, vooroorlogs | Zacht voegwerk en poreuze steen | Alleen herstellen met een passende, niet te harde mortel |
| Gemetseld, naoorlogs | Voegwerk en lood | Standaardonderhoud, meestal goed bereikbaar |
| Geïsoleerd kanaal in metselwerk | Aansluiting kanaal op metselwerk | Condens in het kanaal kan het metselwerk aantasten |
| Prefab betonnen schoorsteen | Voegen tussen de elementen | Scheurvorming bij zetting van het pand |
| Metalen rookgasafvoer | Manchet en dakdoorvoer | Zie dakdoorvoer lekkage |
| Buiten gebruik gestelde schoorsteen | Alles, door gebrek aan aandacht | Wordt vaak vergeten bij onderhoud |
Staat de schoorsteen op de nok, dan sluit hij aan op de nokvorsten. Dat detail hoort bij dezelfde controle.
Afweging
In gebruik of buiten gebruik?
Een ongebruikte schoorsteen vraagt minder onderhoud, maar niet géén onderhoud.
Schoorsteen in gebruik
Naast het reguliere dakonderhoud is jaarlijks vegen nodig. Ook de trek, de afdekking en de rookgasafvoer horen dan periodiek beoordeeld te worden.
Buiten gebruik, wel behouden
Sluit het kanaal netjes af met een afdekplaat die ventilatie toelaat. Volledig luchtdicht afsluiten leidt tot condens en juist meer vochtschade.
Verlagen of verwijderen
Bij een schoorsteen die nooit meer gebruikt wordt en waarvan het metselwerk is aangetast, is verwijderen vaak goedkoper dan blijven herstellen. Het dakvlak wordt dan dichtgelegd en het lekkagerisico verdwijnt volledig.
Let op de omgeving: bij monumenten, beschermde stadsgezichten en sommige VvE's is verwijderen niet zonder meer toegestaan.
Kosten
Wat kost het onderhoud van een schoorsteen?
De prijs hangt vooral af van bereikbaarheid en of er steiger nodig is.
| Werkzaamheden | Prijsbepalende factoren | Prijsklasse |
|---|---|---|
| Controle bij dakinspectie | Meestal onderdeel van de inspectie | Beperkt |
| Rookkanaal vegen | Aantal kanalen | Beperkt |
| Afdekplaat plaatsen of vervangen | Afmeting en uitvoering | Beperkt |
| Voegwerk plaatselijk herstellen | Oppervlak en bereikbaarheid | Beperkt tot gemiddeld |
| Volledig opnieuw voegen | Vier zijden, hoogte, steiger | Gemiddeld |
| Loodwerk volledig vervangen | Loodcode, loketten, dakvlak openleggen | Gemiddeld tot hoog |
| Schoorsteen verwijderen en dak dichten | Omvang, afvoer puin, dakherstel | Projectspecifiek |
Bredere richtprijzen staan bij kosten. Combineer schoorsteenwerk met ander dakwerk om de steigerkosten te delen.
Preventie
Hoe voorkom je problemen met de schoorsteen?
De meeste schade ontstaat langzaam en is met tijdige controle goed te beperken.
- Zorg altijd voor een deugdelijke afdekplaat of kap.
- Herstel uitgesleten voegen voordat het metselwerk doorslaat.
- Neem de schoorsteen vast op in het onderhoudsplan.
- Houd het dakvlak achter de schoorsteen vrij van blad en mos.
- Laat lood in delen met dilatatie uitvoeren, niet als één lang stuk.
- Laat na elke storm de stand en de kap extra controleren.
Een scheve schoorsteen is een risico, geen onderhoudspunt
Zichtbare scheefstand, losse stenen of een scheur door meerdere lagen metselwerk zijn geen onderhoudspunt maar een risico. Bij storm kunnen delen naar beneden komen. Laat dat direct beoordelen en klim er zelf niet naartoe.
Veelgestelde vragen
Veelgestelde vragen over de schoorsteen
Wat valt er onder schoorsteenonderhoud?
Metsel- en voegwerk, de afdekplaat of kap, het loodwerk en de aansluiting op het dakvlak. Bij gebruik ook het rookkanaal.
Hoe vaak moet een schoorsteen onderhouden worden?
Een volledige controle eens per twee jaar bij de dakinspectie. Een schoorsteen in gebruik wordt jaarlijks geveegd.
Waarom lekt het rond de schoorsteen?
Meestal via het loodwerk of het voegwerk waarin het lood zit, niet door de schoorsteen zelf.
Moet een ongebruikte schoorsteen worden onderhouden?
Ja. Hij blijft weer en wind vangen en kan lekkage of vallende delen veroorzaken.
Mag ik een schoorsteen laten verwijderen?
Vaak wel, maar bij monumenten, beschermde stadsgezichten en VvE's gelden beperkingen. Informeer vooraf bij de gemeente.
Wie doet wat: dakdekker of schoorsteenveger?
De veger doet het kanaal en het gebruik. De dakdekker doet metselwerk, kap, lood en de dakaansluiting.
Verder lezen
Gerelateerde aansluitingen en problemen
Lees verder over de details die direct met de schoorsteen samenhangen.
Schoorsteen laten controleren?
Laat voegwerk, kap, loodwerk en de dakaansluiting in één keer beoordelen.